ЁЯТР рд╣िंрджी рднाрд╖ा рднрдХ्рддिрдХाрд▓ ЁЯУШ ЁЯТРЁЯТР рдк्рд░рд╢्рдиोрддрд░ ЁЯТРЁЯТР

ЁЯТР рд╣िंрджी рднाрд╖ा рднрдХ्рддिрдХाрд▓ ЁЯУШ
       ЁЯТРЁЯТР рдк्рд░рд╢्рдиोрддрд░ ЁЯТРЁЯТР
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
1. рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рд░рдЪрдиाрдУं рдХो рдЙрдирдХे рд░рдЪрдиाрдХाрд░ों рд╕े рд╕ुрдоेрд▓िрдд рдХीрдЬिрдП –
(рдХ) рдордзुрдоाрд▓рддी рдХрдеा     1. рдЪрддुрд░्рднुрдЬ рджाрд╕
(рдЦ) рдЫिрддाрдИ рд╡ाрд░्рддा         2. рдиाрд░ाрдпрдг рджाрд╕
(рдЧ) рд╕ुрдЦ рдиिрдзाрди           3. рдзрд░्рдорджाрд╕
(рдШ) рдк्рд░ेрдоाрд╡рддी               4. рд░ंрдЬрди

рдХूрдЯ:
рдХ рдЦ рдЧ рдШ
(рдЕ) 3 4 1 2 (рдм) 1 2 4 3
(рд╕) 2 1 3 4 (рдж) 1 2 3 4 ✅

2. рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдк्рд░рдердо рдиिрд░्рдЧुрдг рд╕ाрдзрдХ рднрдХ्рдд рдеे –
(рдЕ) рдЬ्рдЮाрдирджेрд╡ ✅ (рдм) рдиाрдорджेрд╡
(рд╕) рдкुрдг्рдбрд░िрдХ (рдж) рддुрдХाрд░ाрдо

3. рд╣рдЬाрд░ी рдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдк्рд░рдердо рд╕ूрдлी рд░рдЪрдиा рд╣ै –
(рдЕ) рдоृрдЧाрд╡рддी (рдм) рд╕рдд्рдпрд╡рддी рдХрдеा ✅
(рд╕) рд╣ंрд╕ाрд╡рд▓ी (рдж) рдЪंрджाрдпрди

4. ’рд▓рд▓िрдд рд╕ंрдк्рд░рджाрдп’ рдХे рдк्рд░рд╡рд░्рддрдХ рд╣ैं –
(рдЕ) рд▓рд▓िрдд рдд्рд░िрд╡ेрджी (рдм) рдзрд░рдорджाрд╕
(рд╕) рд╣рд░िрджाрд╕ (рдж) рд╡ंрд╢ी рдЕрд▓ी ✅

5. рдЖрдЪाрд░्рдп рд░ाрдордЪंрдж्рд░ рд╢ुрдХ्рд▓ рдиे ’рд░рд╕िрдХ рд╕ंрдк्рд░рджाрдп’ рдХा рдк्рд░рд╡рд░्рддрдХ рдХिрд╕े рдоाрдиा рд╣ै –
(рдЕ) рд░ाрдордЪрд░рдг рджाрд╕ ✅  (рдм) рдЬीрд╡ाрд░ाрдо
(рд╕) рдЕрдЧ्рд░рджाрд╕              (рдж) рд╕рд╣рдЬोрдмाрдИ

6. рд░ाрдШрд╡ाрдиंрдж рдк्рд░рдгिрдд рд╢्рд░ेрд╖्рда рднрдХ्рддि рдЧ्рд░ंрде рд╣ै –
(рдЕ) рдЕрдгुрднाрд╖्рдп (рдм) рднрдХ्рддिрд░рд╕ाрдоृрдд рд╕िंрдзु
(рд╕) рд╕िрдж्рдзांрдд рдкंрдЪрдоाрдд्рд░ा ✅ (рдж) рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी

7. рд╕ंрддрджाрд╕ рдПрд╡ं рдЬрдЧрди्рдиाрде рджाрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ंрдХрд▓िрдд ’рд╣рд░рдбेрд╡ाрдгी’ рдоें рдХिрдирдХा рдХाрд╡्рдп рд╕ंрдХрд▓िрдд рд╣ै –
(рдЕ) рдЧोрд░рдЦрдиाрде (рдм) рджाрджूрджрдпाрд▓ ✅
(рд╕) рдХрдмीрд░рджाрд╕ (рдж) рдЬाрдпрд╕ी

8. рдирд░рд╕िंрд╣ рдХो рдИрд╢्рд╡рд░ рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрд╡рддाрд░ рдоाрдирдиे рд╡ाрд▓े рднрдХ्рдд рдХрд╡ि рд╣ैं –
(рдЕ) рд╣िрдд рд╣рд░िрд╡ंрд╢ (рдм) рд╡рд▓्рд▓рднाрдЪाрд░्рдп
(рд╕) рд╡िрд╖्рдгु рд╕्рд╡ाрдоी ✅ (рдж) рдиिрдо्рдмाрд░्рдХाрдЪाрд░्рдп

9. ’рдкрдж्рдоाрд╡рдд’ рдоें рдЬाрдпрд╕ी рдХे рдЧुрд░ु рдХा рдиाрдо рдмрддрд▓ाрдпा рд╣ै-
(рдЕ) рд╕ैрдпрдж рдЗрдм्рд░ाрд╣ीрдо (рдм) рд╢ेрдЦ рдоोрд╣िрджी
(рд╕) рдоुрд╣рдо्рдордж рд╕ाрд╣рдм (рдж) рд╕ैрдпрдж рдЕрд╢рд░рдл ✅

10. рджाрджूрджрдпाрд▓ рдХी рд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╕ंрдХрд▓рди рд╢िрд╖्рдп рд░рдЬ्рдЬрдм рдиे рдХिрд╕ рдиाрдо рд╕े рдХिрдпा –
(рдЕ) рд╣рд░рдбे рд╡ाрд▓ी (рдм) рдЕंрдЧрд╡рдзू ✅
(рд╕) рджाрджू рдЧ्рд░ंрдеाрд╡рд▓ी (рдж) рдм्рд░рд╣्рдордмोрдз

11. рдЪैрддрди्рдп рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рдЧ्рд░ंрде рд╣ै –
(рдЕ) рдорд╣ाрднाрд╖्рдп (рдм) рд░ाрдШोрднाрд╖्рдп
(рд╕) рдорд╣ाрдк्рд░рднु рднाрд╖्рдп (рдж) рдЧोрд╡िंрдж рднाрд╖्рдп ✅

12. рдХिрд╕ рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдоें рдоुрдХ्рддि рдХा рдХोрдИ рд╕्рдеाрди рдирд╣ीं рд╣ै –
(рдЕ) рдиिрдо्рдмाрд░्рдХ рд╕ंрдк्рд░рджाрдп (рдм) рд░ाрдзाрд╡рд▓्рд▓рдн рд╕ंрдк्рд░рджाрдп ✅
(рд╕) рд╕рдЦी рд╕ंрдк्рд░рджाрдп (рдж) рдЧोрдЩीрдп рд╕ंрдк्рд░рджाрдп

13. рд╕्рд╡ाрдоी рд╣рд░िрджाрд╕ рдЕрдХрдмрд░ рдХे рдирд╡рд░рдд्рдиों рдоें рд╕े рдХिрд╕рдХे рдЧुрд░ु рдеे –
(рдЕ) рдЕрдм्рджुрд▓ рд░рд╣ीрдо рдЦाрдирдЦाрдиा
(рдм) рд╕ंрдЧीрддрдЬ्рдЮ рддाрдирд╕ेрди ✅ (рд╕) рдоाрдирд╕िंрд╣
(рдж) рдЯोрдбрд░рдорд▓

14. ’рдпुрдЧрд▓ рд╢рддрдХ’ рдЧ्рд░ंрде рдХे рд░рдЪрдпिрддा рд╣ैं –
(рдЕ) рдорд╣ीрдо рднрдЯ्рдЯ (рдм) рдмाрдг рднрдЯ्рдЯ
(рд╕) рдЙрдж्рднрдЯ्рдЯ (рдж) рд╢्рд░ी рднрдЯ्рдЯ ✅

15. рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рд╕ूрдлी рдХाрд╡्рдпों рдХो рдЙрдирдХे рд░рдЪрдпिрддा рд╕े рдоिрд▓ाрди рдХीрдЬिрдП –
(1) рдпूрд╕ुрдл рдЬुрд▓ेрдЦा               (рдХ) рджाрдоोрджрд░
(2) рд╣ंрд╕ рдЬрд╡ाрд╣िрд░                 (рдЦ) рд╢ेрдЦрдирдмी
(3) рдЬ्рдЮाрдирджीрдк                      (рдЧ) рдХाрд╕िрдо рд╢ाрд╣
(4) рд▓рдЦрдорд╕ेрди рдкрдж्рдоाрд╡рддी рдХрдеा  (рдШ) рд╢ेрдЦ рдиिрд╕ाрд░

рдХूрдЯ:
рдХ рдЦ рдЧ рдШ
(рдЕ) 1 2 3 4 (рдм) 4 3 2 1 ✅
(рд╕) 4 3 1 2 (рдж) 3 4 2 1

16. рд╣िंрджी рднрдХ्рддिрдХाрд▓ рдХो рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдоाрдирдиे рд╡ाрд▓े рд╕рдоीрдХ्рд╖рдХ рд╣ैं –
(рдЕ) рд░ाрд╣ुрд▓ рд╕ांрдХृрдд्рдпाрдпрди ✅ (рдм) рд░ाрдордХुрдоाрд░ рд╡рд░्рдоा
(рд╕) рдЬाрд░्рдЬ рдЧ्рд░िрдпрд░्рд╕рди (рдж) рд░ाрдордЪंрдж्рд░ рд╢ुрдХ्рд▓

17. рдорд╣ाрднाрд░рдд рдХрдеा, рд╕्рд╡рд░्рдЧाрд░ोрд╣рдг, рд░ूрдХ्рдордгी рдоंрдЧрд▓, рд╕्рдиेрд╣рд▓ीрд▓ा рдЖрджि рдЧ्рд░ंрдеों рдХे рд░рдЪрдиाрдХाрд░ рд╣ैं –
(рдЕ) рд╡िрд╖्рдгुрджाрд╕ ✅ (рдм) рдорд╣ेрд╢рджाрд╕
(рд╕) рдм्рд░рд╣्рдорджрдд्рдд (рдж) рд╢्рд░ी рд╣рдаी

18. рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा рдХी рдк्рд░ाрдЪीрди рдЬ्рдЮाрдд рдХी рдХृрддि рд╣ै –
(рдЕ) рд░ाрдзाрд╕ुрдзा рд╢рддрдХ (рдм) рд╣рд░िрдЪंрдж्рд░ рдкुрд░ाрдг
(рд╕) рдк्рд░рдж्рдпुрдо्рди рдЪрд░िрдд ✅ (рдж) рд╕ाрд╣िрдд्рдп рд▓рд╣рд░ी

19. ’рдХрдмीрд░ рдкрд░िрдЪрдИ’ рдХे рд░рдЪрдпिрддा рд╣ैं –
(рдЕ) рдЕрдиंрддрджाрд╕ ✅ (рдм) рдоिрд╕्рдХिрдирджाрд╕
(рд╕) рдкрд░рдоाрдиंрджрджाрд╕ (рдж) рдЪрддुрд░्рднुрдЬрджाрд╕

20. рд░рд╕рдЦाрди рдХो рджीрдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдЧुрд░ु рдеे –
(рдЕ) рд╣िрдд рд╣рд░िрд╡ंрд╢ (рдм) рд╡рд▓्рд▓рднाрдЪाрд░्рдп
(рд╕) рдЧोрд╕्рд╡ाрдоी рд╡िрдЯ्рдард▓рдиाрде ✅ (рдж) рд░ाрдоाрдиंрдж

21. рдоुрд▓्рд▓ाрджाрдЙрдж рдХृрдд ’рдЪрди्рджाрдпрди’ рдХो ’рд▓ोрд░рдХрд╣ा’ рдпा ’рд▓ोрд░рдХрдеा’ рдХрд╣рдиे рд╡ाрд▓े рд╡िрдж्рд╡ाрди рд╣ैं –
(рдЕ) рдоाрддा рдк्рд░рд╕ाрдж рдЧुрдк्рдд ✅ (рдм) рдоैрдеिрд▓ीрд╢рд░рдг рдЧुрдк्рдд
(рд╕) рд╡िрд╢्рд╡рдиाрде рдк्рд░рд╕ाрдж       (рдж) рд╢्рдпाрдорд╕ुंрджрд░ рджाрд╕

22. рд░ाрдоाрд╢्рд░рдпी рд╢ाрдЦा рдХे рдк्рд░рддिрдиिрдзि рдЧ्рд░ंрде ’рд░ाрдордЪрд░िрддрдоाрдирд╕’ рдХी рд░рдЪрдиा рдорд╣ाрдХрд╡ि рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕ рдиे рдХрдм рдХी?
(рдЕ) 1540 рдИрд╕्рд╡ी (рдм) 1574 рдИрд╕्рд╡ी ✅
(рд╕) 1572 рдИрд╕्рд╡ी (рдж) 1582 рдИрд╕्рд╡ी

23. ’рдЪंрджाрдпрди’ рдХा рдЕрди्рдп рдиाрдо ’рд▓ोрд░рдХрд╣ा’ рдиाрдордХрд░рдг рдХे рдкीрдЫे рдХाрд░рдг рд╣ै –
(рдЕ) рд▓ोрд░िрдХ рдиाрдордХ рдЫंрдж рдиिрдпोрдЬрди
(рдм) рдХрдеा рдиाрдпрдХ рдХा рдиाрдо ’рд▓ोрд░’ рдпा ’рд▓ोрд░िрдХ’ ✅
(рд╕) рдоुрд╣рдо्рдордж рд▓ूрд░ рдХी рд░рдЪрдиा
(рдж) рдлाрд░рд╕ी рд▓ोрд░िрдХ рд╢ैрд▓ी рдХा рдк्рд░рднाрд╡

24. рдиिрдо्рди рдоें рд╕े рд╕ूрдлी рд╕ंрдк्рд░рджाрдп рдирд╣ीं рд╣ै –
(рдЕ) рдЪिрд╢्рддी, рдХाрджिрд░ी          (рдм) рд╕ुрд╣рд░ाрд╡рд░्рджी
(рд╕) рдпुрдЧрд▓рдмрдж्рдзी, рдоुрд╣рдм्рдмрддी ✅ (рдж) рдирдХ्рд╢рдмрджी рд╢рдд्рддाрд░ी

25. рдЕрдгु рднाрд╖्рдп, рд╕ुрдмोрдзिрдиी рдЯीрдХा, рддрдд्рдд्рд╡рджीрдк рдиिрдмंрдз, рд╢ृंрдЧाрд░рд░рд╕ рдордг्рдбрди, рд╡िрдж्рд╡рди्рдордг्рдбрд▓ рдЧ्рд░ंрде рдХौрди рд╕े рдХрд╡ि рдХी рджेрди рд╣ै –
(рдЕ) рд╡िрд╖्рдгु рд╕्рд╡ाрдоी (рдм) рд╡рд▓्рд▓рднाрдЪाрд░्рдп ✅
(рд╕) рд╣िрдд рд╣рд░िрд╡ंрд╢ (рдж) рд╣рд░िрджाрд╕
▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
ЁЯЪи ЁЯЪи ЁЯЪи

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

Conversation between doctor and patient. [Hindi and English]

Manushyata Class 10 Hindi Chapter 4 Summary, Explanation, Question Answers I рдордиुрд╖्рдпрддा рдХрдХ्рд╖ा - 10 рд╣िंрджी рдкाрда 4 - рд╕ाрд░ांрд╢, рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг, рдк्рд░рд╢्рди рдЙрдд्рддрд░

рд╣рдЬाрд░ी рдк्рд░рд╕ाрдж рдж्рд╡िрд╡ेрджी рдХे рд╕ंрдкूрд░्рдг рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХी рд╕ूрдЪी (рдХाрд▓рдХ्рд░рдоाрдиुрд╕ाрд░), рдЬрдЧрджीрд╢ рдЪंрдж्рд░ рдоाрдеुрд░ рдХे рдиाрдЯрдХ, рднीрд╖्рдо рд╕ाрд╣рдиी рдХे рдиाрдЯрдХ, рд▓рдХ्рд╖्рдоीрдиाрд░ाрдпрдг рд▓ाрд▓ рдХे рдиाрдЯрдХ, рдЕрд╖्рдЯрдЫाрдк рдХे рдХрд╡ि,рдк्рд░рдердо рдЪाрд░ рд╡рд▓्рд▓рднाрдЪाрд░्рдп рдХे рд╢िрд╖्рдпЁЯМ┐рдЕंрддिрдо рдЪाрд░ рд╡िрдЯ्рдард▓рджाрд╕ рдХे рд╢िрд╖्рдп,рдЬрдпрд╢ंрдХрд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рдХे рдХрд╣ाрдиी рд╕ंрдЧ्рд░рд╣,